Crowdfunding voor peperdure buitenlandse kwakbehandelingen

Utah, Málaga, Barcelona, Orlando zijn verre, zonnige oorden maar ook plaatsen van valse hoop en geldklopperij. Op crowdfundingsites wordt al maar meer geld ingezameld voor zieke patiënten die behandeld willen worden in commerciële klinieken in Spanje en in de VS. Om een of andere reden meestal voor (erg) jonge vrouwen. Voor complexe, risicovolle chirurgische ingrepen in Spanje moet vele tienduizenden euro’s worden neergeteld, soms tot ver over een ton. De minder ingrijpende behandelingen in de VS zijn wat goedkoper, enige tienduizenden euro’s. De behandelingen hebben één ding gemeen: een serieuze wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt. Nederlandse artsen en specialisten kijken er met verbazing en afschuw naar en waarschuwen voor deze dure gang naar het buitenland.

De meeste inzamelingsacties staan op de internationale websites Gofundme.com en Whydonate.com en op de Nederlandse site Doneeractie.nl. Tot voor enige jaren hebben vooral patiënten met chronische Lyme – of hun vrienden of familie – inzamelacties georganiseerd. Ze hebben het geld besteed aan peperdure stamcelbehandelingen in klinieken in Servië, Turkije en Slovenië en aan langdurende vitamine- en antibiotica-infusen in Duitse klinieken, zoals de BCA Clinic in Augsburg. De klad is erin gekomen na expliciete waarschuwingen van bekende Nederlandse stamcelonderzoekers als Hans Clevers (van het Hubrecht Instituut van de UU/UMCU) dat stamceltherapie bij de ziekte van Lyme zinloos is. Ook door de negatieve resultaten van de Nijmeegse Please-studie, alweer zo’n tien jaar geleden, waaruit blijkt dat langdurige antibiotica-kuren niet werken, zijn Duitse kwakklinieken bij patiëntes/crowdfunders uit beeld geraakt.

Crowdfund-sites worden nu vooral gefrequenteerd door patiënten met long covid, ernstige en chronische buikklachten en maagverlamming (gastroparese), patiënten met een ernstige hersenschudding en patiënten met doorzakkend bindweefsel in het nekwervelgebied. De patiënten zijn ernstig ziek en vaak bedlegerig. Ze vinden in het reguliere medische circuit geen gehoor en geen oplossingen meer. En helaas, het moet worden gezegd: aandacht zoeken kan ook een aandoening worden en extreme vormen aannemen. De behandelende specialisten komen dan vaak niet verder meer dan de suggestie dat de oorzaak mogelijk tussen de oren zit en een gesprek met een psycholoog meer voor de hand ligt. Een advies dat niet aankomt.

Patiënten struinen tegenwoordig googlend internet af, bezoeken lotgenoot-sites en zijn actief op sociale media als Facebook, Instagram, TikTok en YouTube. Op zoek naar een eigen diagnose en een daarbij behorende behandeling in het buitenland. Het zijn dure behandelingen die niet worden vergoed door de zorgverzekeraar omdat er geen wetenschappelijk bewijs is voor de effectiviteit. De patiënten zien dit anders en melden op hun inzamelsites dat ze wel moeten uitwijken naar het buitenland omdat in Nederland de medische wetenschap achterloopt en specifieke kennis hier ontbreekt. Zo schrijft de organisator van een crowdfundactie: ‘Een operatie die in Nederland niet kan worden uitgevoerd door gebrek aan expertise.’

Een gotspe. Geloof krijgt de overhand. Kwalificaties als kwakzalverij en oplichterij liggen op de loer.

We lopen enkele buitenlandse hype-klinieken langs.

Risicovolle buikoperaties bij Morata in Málaga

Op dit moment zijn de absolute toppers op crowdfundsites geldinzamelingen voor jonge meisjes met ernstige chronische buikpijn en/of maagverlamming; ze zitten – zo lijkt het in ieder geval – tegen anorexia aan. De meeste patiëntes voeden zich inmiddels met vloeibaar voedsel via een PEG-sonde, direct aangesloten op de maag omdat ze misselijk worden en buikpijn krijgen van vast voedsel. Bij veel patiëntes zijn oorzaak en diagnose onduidelijk of twijfelachtig.

De afgelopen jaren hebben tientallen Nederlandse meisjes een risicovolle en complexe buikoperatie ondergaan in de commerciële kliniek Hospital Quirónsalud van vaatchirurg Alejandro Rodríguez Morata in Málaga (Spanje), zo ontdekte de redactie van Nieuwsuur. De Spaanse chirurg vertelde in de uitzending eind januari gemiddeld twee keer per week een aanvraag te krijgen van een Nederlandse patiënte die bij hem willen komen voor een consult, gevolgd door een chirurgische ingreep. Een patiënte schrijft op haar crowdfundpagina: ‘We hebben contact gezocht met een arts in Spanje. We hadden namelijk een vermoeden dat NN vasculaire compressie syndromen’ heeft.’ Tja, de internetdiagnose thuis.

Het betreft hier overigens een zeldzame aandoening: de wand van een slagader wordt naar binnengedrukt door omringend weefsel/spieren, met beknelling van zenuwen en zuurstoftekort als gevolg. De aandoeningen die bij crowfundacties de revue passeren hebben indrukwekkende afkortingen: POTS (een onduidelijke aandoening: maag/darm- en blaasklachten), MALS (druk op buikslagaders rond organen als maag, mogelijk met zenuwbeknelling tot gevolg) en het syndroom van Wilkie (druk van verkeerd liggende slagaders tegen de onderliggende dunne darm). Verder lezen we op crowdfundingssites over het May-Thurner syndrome (MTS), over SMAS en NCS. Voor ieder van deze syndromen zijn in Nederland gespecialiseerde vaatchirurgen te vinden.

Er zijn vrouwen die menen meerdere van deze syndromen te hebben, die deels worden toegeschreven aan bindweefselproblemen rond organen.

In Nederland is ook het fenomeen maagverlamming in beeld, een aandoening waar de afgelopen jaren veel media-aandacht naar uit is gegaan omdat de Limburgse zangeres Emma Kok hier veel last van heeft.

Vaatchirurg Morata in Málaga weet raad met deze buikaandoeningen. De Spaanse chirurg verplaatst buikslagaders rond organen, soms wordt er een rib of een nier weggehaald of de aansluiting ervan verplaatst. Morata verwijdert steevast de blindedarm, met preventie als argument; iets wat in Nederland al lang niet meer gebeurt. Het lijkt een soort wild-west chirurgie in de buik.

Het zijn complexe ingrepen waarvoor geen wetenschappelijke onderbouwing is, waarschuwen Nederlandse specialisten. Geraadpleegde vaatchirurgen betwijfelen bovendien of één persoon zo’n brede chirurgisch kennis en ervaring kan hebben dat hij alle genoemde complexe buikingrepen kan uitvoeren. Morata claimt op zijn website nog veel meer te kunnen: diabetische voet, lymfoedeem, PCS (spataderen in de buik), halsribben verwijderen bij beknelde slagader/zenuw etc. Hij lijkt zijn hand nergens voor om te draaien. Een geraadpleegde vaatchirurg, die anoniem wil blijven, laat waarschuwend weten: ‘Het is fysiek onmogelijk om in al deze subspecialismen van de vaatchirugie voldoende expertise op te bouwen en te onderhouden.’

De zoekmachine van PubMed slaat niet aan op Morata. De aan de weg timmerende vaatchirurg heeft geen wetenschappelijke publicatie op zijn naam staan. Een teken aan de wand. MDL-artsen, de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde en de Nederlandse Vereniging voor Vaatchirurgie, geschrokken van de recente Nieuwsuur-uitzending, raden patiënten ten stelligste af om in het buitenland onomkeerbare en risicovolle operaties te laten verrichten waarvoor geen wetenschappelijk bewijs is. Het onafhankelijke MDL Fonds, dat zich in de breedte richt op MDL-patiënten, sluit zich aan bij deze waarschuwing. Zo’n breed gedragen waarschuwing in medisch Nederland komt niet vaak voor.

Nekoperaties bij Gilete in Barcelona

De afgelopen jaren zijn er veel radeloze patiënten, ook weer veel jonge vrouwen, geopereerd in de commerciële kliniek van Vicenç Gilete in Barcelona. Hij fixeert het hoofd strakker op de onderliggende wervelkolom, met een metalen plaatje (of staafje) dat met schroeven wordt vastgemaakt aan de eerste nekwervel. In Nederland wordt deze ingreep uitgevoerd bij patiënten met ernstig hoofd/nekletsel als gevolg van een ongeluk en bij reuma- en oncologie-patiënten. Bij hen is enige ruimte ontstaan tussen hoofd en nekwervel met mobiliteit tot gevolg. Fixatie is nodig om pijnlijke en invaliderende beknelling van zenuwen te voorkomen. Ditzelfde is het geval bij patiënten met de zeldzame erfelijke aandoening EDS (Ehlers Danlos Syndroom). Enkelen hebben ernstige bindweefselproblemen: door te elastisch bindweefsel rond de bovenste nekwervels blijven gewrichten niet goed op hun plaats. Door deze hypermobiliteit raken aderen en zenuwen pijnlijk bekneld.

De meeste patiënten die naar Barcelona gaan, hebben weliswaar een vergelijkbaar klachtenpatroon (vermoeidheid, bedlegerig, pijn, cognitieve problemen, problemen met mentale gesteldheid) maar dat is niet terug te voeren op een mechanisch oorzaak (zoals te elastisch bindweefsel). Aandoeningen als long covid en het vermoeidheidssyndroom (ME/CVS) gaan gepaard met vergelijkbare verschijnselen. Die hebben echter een immunologische oorzaak. Het zijn onduidelijke, vage aandoeningen waarvan niet bekend is wat er precies aan de hand is. Verdrietig voor patienten en familie maar fixatie gaat hier echt niet helpen, zegt neurochirurg Wilco Peul van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Hij heeft de afgelopen jaren vele tientallen van deze patiënten gezien en ze niet geopereerd omdat er geen mechanische oorzaak ten grondslag ligt aan hun klachten. Een deel van hen is vervolgens met deze vermeende instabiliteit naar Barcelona gegaan en hebben hun hoofd vast laten zetten op hun bovenste nekwervel. Sommigen zijn meerdere keren geweest voor een verdere mechanische aanpassing. Een kwalijke, misleidende zaak, karakteriseert Peul de risicovolle Spaanse ingrepen. De patiënten betalen in Barcelona ook nog eens tienmaal zo veel voor zo’n fixatie-ingreep als hier in Nederland voor wordt gerekend, zegt hij, even niet wars van cynisme.

Er is voor de aanpak van de Spaanse neurochirurg geen wetenschappelijke onderbouwing; het is daarmee van hetzelfde laken een pak als bij zijn eerdergenoemde Spaanse collega, vaatchirurg Morata in Malaga. Ook Gilete heeft geen wetenschappelijke publicatie over zijn operatieve ingrepen geschreven. Zijn naam is niet terug te vinden in het medische publicatiebestand PubMed.

In Nederland is men zeer terughoudend met een onomkeerbare aanpak. Nederlandse vaat- en neurochirurgen hebben grote twijfels over de risicovolle Spaanse ingrepen. De Europese vereniging van neurochirurgen EANS (European Association of Neurosurgical Societies) heeft Gilete de afgelopen jaren enkele malen gevraagd om op een EANS-symposium te komen vertellen over zijn ingreep, hij is niet gekomen. Een laakbare en weinig wetenschappelijke houding, net als er niet over publiceren. De Spaanse neurochirurg gaat zo een broodnodige wetenschappelijke discussie met vakgenoten uit de weg.

Met een hersenschudding naar CFX, Utah

Terug naar crowdfunding en de hang naar kwakzalverij. Er zijn nog twee andere buitenlandse klinieken die frequenteren op crowfundingsites; het betreft niet-chirurgische behandelingen; ze zijn goedkoper: 15 – 25.000 euro. Voor beide behandelingen in de VS, in Provo (Utah) en in Orlando (Florida), geldt dat de wetenschappelijke onderbouwing voor de werking ontbreekt, althans vooralsnog. Mogelijk komt die er nooit. ‘Een van de meest vooraanstaande hersenklinieken van de wereld’, is desondanks de kwalificatie van een crowdfundpatiënte op haar LinkedIn-pagina. De Cognitive FX (CFX) kliniek in Utah behandelt patiënten met niet-aangeboren hersenletsel, meestal veroorzaakt door een hersenschudding (ondermeer door vallen) of door een whiplash (nekletsel). Een grote groep patiënten blijft ondanks langdurige revalidatietrajecten, aanhoudenden klachten houden waarvoor een goede behandeling ontbreekt.

In Nederland hebben we het vermoedelijk over vele duizenden patiënten. Ze hebben vaak vage maar ziekmakende klachten als hersenmist maar ook wat beter definieerbare als vermoeidheid, hoofdpijn, een verstoord evenwicht, overgevoeligheid voor geluid enzovoort. Deze verschijnselen zouden terug te voeren zijn op een verstoring in de bloedtoevoer (zuurstof) in de kleinste haarvaatjes in de hersenen. Dit is een (van de) hypothese(s).

De afgelopen jaren hebben vele honderden mensen uit Nederland met (mogelijke) hersenschade zich in Utah laten behandelen: een intensieve behandeling van twee weken, opgebouwd uit een mix van onder meer cardio-training, ontspanningsoefeningen, visuele en duizeligheidstherapie, evenwichtsoefeningen, mindfulness en psychotherapie, cognitieve gedragstherapie bijvoorbeeld. De redactie van NRC ging in 2025 met een patiënte mee naar Provo en maakte een reportage over de ‘wonderkliniek’. De kwalificatie is van de NRC-journalist.

De basis van de behandeling is fMRI. De patiënt moet tijdens de opname specifieke opdrachten uitvoeren zodat correlaties in beeld komen tussen deze handeling en de activiteit van de verschillende hersengebieden. De scan wordt vervolgens vergeleken met die van een ‘gezond’ brein waarna wordt geconcludeerd waar ‘het’ in de hersenen van de patiënt misgaat. De kliniek heeft hiervoor een dataset van enkele honderden ‘gezonde’ personen beschikbaar. ‘Wij zien wat andere dokters missen’, claimt het bedrijf pocherig op zijn website.

Tot zover niets aan de hand: mooi onderzoek en een mooie theorie om uit te zoeken. De afgelopen tien jaar is er in de onderzoekswereld een steeds beter beeld ontstaan tussen wat waar in de hersenen gebeurt, op het niveau van een groep. In Utah wordt deze kennis echter vertaald naar individueel niveau en wordt daar gebruikt bij het opstellen van een individeel behandelplan. Er wordt ook een eind-fMRI gemaakt om te kijken of de behandeling resultaat heeft gehad. Een patiënte schrijft: ‘Mijn laatste hersenscan liet een duidelijke verbetering zien: mijn scores zaten weer grotendeels in het groene gebied.’

En hier komt de kwalificatie kwakzalverij om de hoek kijken: de wetenschap is namelijk (nog) niet zover, er is op dit moment geen wetenschappelijke onderbouwing voor deze koppeling tussen beeld en behandeling. De CFX-kliniek claimt dit wel richting patiënten die niets liever willen dan van hun klachten afkomen. Het kan zijn dat deze behandeling, die we nu nog kwakzalverij noemen, geleidelijk aan de reguliere geneeskunde binnenglijdt. Zover is het echter (nog) niet.

De eigenaren/oprichters van de kliniek in Utah, Alina Fong en Mark Allen, publiceerden bijna tien jaar geleden voor het eerst over dit idee, een hypothese. Vijf jaar geleden schreven ze een overzicht van beeldvormmogelijkheden, op zoek naar een biomarker. Hun conclusie toen kwam niet verder dat zo’n biomarker eraan zat te komen, met fMRI als voorbeeld. De twee hebben volgens PubMed sindsdien niets meer gepubliceerd. In een brief aan de Stichting Hersenschudding twee jaar geleden legt Fong uit waarom ze nog geen dubbel blind-studie heeft uitgevoerd en erover gepubliceerd: ‘We hebben daar geen tijd voor, patiënten willen van hun klachten af, daar kunnen we beter onze tijd aan besteden dan aan onderzoek. We hebben al een wachtlijst van een half jaar.’

De enige studie over de effectiviteit van de CFX-behandeling die hout snijdt, is opmerkelijk genoeg een Nederlands onderzoek, uitgevoerd vanwege de massaliteit van Nederlandse patiënten die naar Utah zijn geweest. Onderzoekers van het Amsterdam UMC en van het UMC Groningen hebben twee jaar geleden een observationele studie uitgevoerd (zonder controlegroep, achteraf) gefinancierd door de Hersenstichting: 64 patiënten met aanhoudende klachten na een hersenschudding hebben uitgebreide vragenlijsten ingevuld voor en direct na hun bezoek aan Utah en een half jaar later nog een keer. Het resultaat: 77 procent van de Utah-gangers zeggen er baat bij gehad te hebben en melden minder symptoomlast. De onderzoekers schrijven expliciet dat deze studie geen direct bewijs kan leveren voor de effectivitieit van de CFX-behandeling omdat een controlegroep ontbreekt en er geen sprake is van een gerandomiseerde onderzoeksopzet. Ze schrijven in hun publicatie in het Tijdschrift voor Neuropsychologie verder dat er geen bewijs is dat de geturfde verbeteringen zijn toe te schrijven aan een verbeterde zuurstoftoevoer door de minuscule haarvaten in de hersenen.

De resultaten van dit Nederlandse onderzoek zijn terug te vinden op de homepage van het Amerikaanse bedrijf Cognitive FX, met een link naar de publicatie in het Nederlandse tijdschrift, bij gebrek aan meer studies. Hun samenvatting van het Nederlandse onderzoek luidt: ‘77% of patients return to normal function in just 1-2 weeks.’  Een conclusie die iets anders is dan de kwalificatie ‘baat hebben gehad.’ De relativerende opmerking van de Nederlandse onderzoekers dat hun studie niet veel zegt, vermeldt het bedrijf niet. Ook de Stichting Hersenschudding plaatst kritische kanttekeningen bij de CFX-methode omdat het harde bewijs voor effectiviteit ontbreekt.

Cognitive FX heeft het plan gehad om een vestiging te beginnen in Nederland, vanwege de grote interesse hier. Dit plan is verlaten. Het bedrijf organiseert met enige regelmaat informatiebijeenkomsten in Nederland en komt CFX-eigenaar klinisch neuropsycholoog Alina Fong daarvoor ingevlogen. Er lopen per slot van rekening in Nederland duizenden mensen rond met aanhoudende, invaliderende klachten. Er zijn hier in april dit jaar vier bijeenkomsten gepland, waarna Fong vertrekt naar Stockholm en Kopenhagen om ook daar uit te leggen waarom patiënten naar Utah moeten komen.

Voor de volledigheid. Enkele neurochirurgen van het Tilburgse ETZ-ziekenhuis (Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis) hebben het hersentrainingsbedrijf Rewire opgericht. Ook zij bieden een pakket aan therapieën aan, geconcentreerd in vijf dagen, om de neuroplasticiteit van de hersenen te stimuleren en zo klachten te verminderen. Rewire wijst op zijn website naar de CFX-kliniek in Utah en naar de Nederlandse CFX-studie maar houdt zich verre van een koppeling van een fMRI-scan aan een te volgen therapie. Een kritische noot richting de CFX-kliniek ontbreekt echter op de website. De ETZ-onderzoekers doen fundamenteel onderzoek, samen met de TU Eindhoven.

Het bedrijf Brain Centrum Amsterdam van chiropractoren Ben Bolsenbroek en Jesse Alexander richt zich ook op de markt van hersenbeschadigingen. Hun behandelingen, omgeven met gezondheidsclaims, rieken naar kwakzalverij: hier is er sprake van het inzetten van rare apparaten en een gebrek aan wetenschappelijk bewijs.

Met long covid naar AVID- zuurstofkamer in Orlando

Een (mogelijk) geleidelijke verschuiving van kwakzalverij richting reguliere behandeling doet zich ook voor bij de tweede Amerikaanse kliniek, AVID Clinics in Orlando (Florida), een Israelisch bedrijf met ook een vestiging in Israël. In de kliniek laten Nederlandse long covid-patiënten zich behandelen. Ze moeten er tienduizenden euro’s voor neertellen, ook weer opgehaald via crowdfundacties. Patiënten zitten weken achtereen dagelijks enkele uren in een hoge drukkamer waar ze via een zuurstofmasker honderd procent zuurstof inademen, intussen ook de hersenen trainend. De kliniek in Florida heeft enkele hoge drukkamers waarin veertien patiënten tegelijk terecht kunnen voor zo’n hyberbare zuurstoftherapie (HBOT). Het idee erachter is dat door een hoge zuurstoftoevoer (druk) de neuroplasticiteit (herstelvermogen) van de hersenen wordt geactiveerd en beschadigde hersencellen zullen herstellen.

In 2022 publiceerden onderzoekers van de vestiging van Avid Clinics in Israel de resultaten van een dubbelblind placebogecontroleerde studie waaruit blijkt dat patiënten na een HBOT-behandeling beter af zijn wat concentratie en slaap betreft dan patiënten die een nepbehandelng hebben gekregen. De studie veroorzaakte wereldwijd een HBOT-hype, ook in de Nederlandse media. Er leek een behandeling te zijn gevonden voor long covid, een hinderlijke, onduidelijke aandoening met soms invaliderend gevolg. Uit latere studies (2025, dubbelblind, gecontroleerd, gerandomiseerd) van Belgische onderzoekers blijkt echter geen enkel effect. Zij suggereren in hun publicatie dat het positieve resultaat van de Israëlische studie moet worden toegeschreven aan een placebo-effect. Ook Zweedse onderzoekers van het Karolinski-instituut vonden geen significant verschil tussen een groep patiënten die een volledige behandeling hadden gekregen en patiënten in een nep-groep. Ook zij hebben het in hun publicatie (2025) over een placebo-effect.

Nederlandse longartsen van Eurocept (de vroegere DaVinci-klinieken) en het Erasmus Medisch Centrum hebben een pilot-onderzoek uitgevoerd; ze hebben er in 2025 over gepubliceerd. Het is een observationele studie waarbij gebruik is gemaakt van vragenlijsten. Ze ondervroegen 232 patiënten over hun ervaringen en klachten, drie maanden na een HBOT-behandeling, bestaande uit veertig keer een sessie van ongeveer anderhalf uur in een zuurstofkamer bij een druk van 2,4 – 2,5 atmosfeer. De onderzoekers zien mogelijk enig positief resultaat: minder vermoeidheid, beter slapen, minder geheugenproblemen, schrijven ze. Ze weten niet of dit moet worden toegescheven aan de hyberbare zuurstofbehandeling of dat hier sprake is van natuurlijk herstel, of beide.

De onderzoekers zijn betrokken geweest bij het opstellen van de ‘Behandelrichtlijn Covid 19’ van de Federatie Medische Specialisten (FMS) die dateert van 2024.

Die stelt: ‘Er is op dit moment onvoldoende bewijs om hyperbare zuurstoftherapie bij patiënten met langdurige klachten na COVID-19 aan te bevelen.’

Deze richtlijn zal niet worden aangepast zolang er geen nieuwe RCT (gerandomiseerde, gecontroleerde studie) wordt gepubliceerd, bevestigen ingewijden. Een HBOT-behandeling is dus voorlopig een niet-onderbouwde kwakbehandeling.

Er is in Nederland een tiental hyperbare centra met een druktank waarin meerdere (een tiental) personen kunnen worden behandeld. In de centra werken BIG-geregistreerde artsen en verpleegkundigen. Eurocept is de grootste met vijf vestigingen onder meer in Amersfoort, Geldrop en Rotterdam. De centra gebruiken een hoge druk van 2,5 bar waarbij er meer dan tienmaal zo veel zuurstof oplost in het bloed. Er worden in deze centra echter geen long covidpatiënten behandeld, conform de eerdergenoemde richtlijn. De centra behandelen patiënten met complexe (diabetische) wonden en patiënten met klachten na bestraling/radiotherapie in een poging nieuwe bloedvaatjes aan te maken in beschadigd weefsel. Andere centra zijn het Medisch Centrum voor Hyperbare Zuurstoftherapie (MCHZ) in Goes, onderdeel van het Admiraal de Ruyter Ziekenhuis en het Hyperbaar Geneeskundig Centrum (HGC) in Rijswijk.  Ook het Amsterdam UMC heeft een centrum voor hyperbare geneeskunde. En ter onderscheid: er zijn in het wellness-circuit verschillende bedrijven die een HBOT-behandeling aanbieden in een eenpersoonstank. Zij gebruiken echter een veel lagere zuurstofdruk (niet echt hyperbaar) waarmee hun claims geen enkele onderbouwing hebben, kwakzalverij dus.

Broer Scholtens studeerde chemie aan de Universiteit Utrecht en promoveerde daar op elektrochemisch onderzoek aan vastestof elektroden. Hij werkte bijna 25 jaar als wetenschapsredacteur bij De Volkskrant waar hij schreef over technologie en medische onderwerpen. 

Dit artikel verscheen in april 2026 in het Nederlands Tijdschrift tegen de Kwakzalverij NTtdK).