Hoofdpijnkliniek Revive kwakzalft, de inspectie vindt het best

Hoofdpijnkliniek Revive is door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) op haar vingers getikt, met fluwelen handschoentjes. De kliniek – een gehuurde operatiekamer in het Alexander Monro Ziekenhuis in Bilthoven – van twee bijklussende KNO-artsen, Wilbert Boek en Hubert Faber, claimt volgens haar website een chirurgische oplossing te hebben voor duizenden mensen ‘bij wie hoofdpijn door migraine hun leven beheerst: de hoofdpijnoperatie.’ De artsen hebben op last van de inspectie op het formulier, dat patiënten ondertekenen, moeten zetten dat hun chirurgische ingreep een alternatieve behandeling is vanwege de ‘niet-wetenschappelijke status’ ervan, ambtenarenjargon voor een behandeling waarvan de werkzaamheid en veiligheid niet wetenschappelijk is bewezen.

Kwakzalverij dus, conform de definitie van de Vereniging tegen de Kwakzalverij (VtdK), een harde kwalificatie waar door ons geraadpleegde neurologen het mee eens zijn.

De Revive-kliniek heeft in opdracht van de inspectie op het consentformulier een punt 10 moeten toevoegen met de vermelding dat ‘de operatie in Nederland geen deel uitmaakt van de reguliere zorg’. Om tegenstrijdig te mogen vervolgen: ‘Hoewel deze behandeling al meer dan 25 jaar wordt toegepast en de effectiviteit wetenschappelijk is aangetoond, is zij nog niet opgenomen in de Nederlandse richtlijnen. Om die reden wordt de methode momenteel als niet-regulier beschouwd.’ Deze aanpassing van het consentformulier is te lezen in het rapport van de inspectie over het (aangekondigde) bezoek aan de kliniek in Bilthoven. Het verslag is eind maart op de website van de IGJ gezet. ‘Voldaan’, staat er in het rapport, een soort vinkje: aan de geconstateerde tekortkoming is tot tevredenheid van de insopectie iets gedaan

Nederlandse neurologen: ‘onderbouwing is slecht’

De IGJ heeft de formulering goedgekeurd terwijl de inspectie beter had kunnen weten als zij een simpel e-mail- en telefoonrondje had gedaan. Nederlandse neurologen kwalificeren de door Revive genoemde wetenschappelijke onderbouwing als weinig overtuigend tot slecht. Twee jaar geleden vertelden ze dit al aan de de redactie van Medisch Contact; dit standpunt hebben ze sindsdien niet veranderd en zelfs aangescherpt, ze raden de chirurgische aanpak af. De kans dat de Revive-ingreep in een neurologenrichtlijn zal worden opgenomen, is nihil. Of wel, de bewering van de Revive-kliniek, goedgekeurd door de IGJ, klopt niet.

KNO-artsen Wilbert Boek en Hubert Faber hebben een druk bestaan. Naast een fulltime KNO-praktijk in het Gelderse Vallei Ziekenhuis in Ede, houden ze ook praktijk in hun Padberg kliniek, een cosmetische kliniek in Ede die ze runnen samen met dermatologen van het Gelderse Vallei Ziekenhuis. De twee KNO-artsen bedrijven er aangezichts-chirurgie waaronder het gladstrijken van de huid met botox-injecties.

Ze hebben daar de ervaring opgedaan dat patiënten na een cosmetische operatie aan het voorhoofd om rimpels te verminderen (een voorhoofdslift) geen symptomen van migraine en hoofdpijn meer bleken te hebben. Als je vaak last hebt van migraine, spanningshoofdpijn of druk op de ogen, kan een botoxbehandeling de oplossing zijn, vermoedden ze. De chirurgen zijn vervolgens een stap verder gegaan en snijden en takje van de drielingzenuw (nervus trigeminus) die het gevoel van het voorhoofd verzorgt, los van de fronsspier. Het lossnijden zou de irritatie tussen zenuw en fronsspier, op wat ze aanduiden als triggerpunten, opheffen. De reactie op een lokale botox-injectie bepaalt of het opheffen van de vermoede maar niet aangetoonde zenuwbeknelling zin zou kunnen hebben. Migraine-aanvallen zouden zo worden voorkomen, is vervolgens de Revive-claim. Meer dan 90% van de patiënten, die bij de Bilthovense kliniek zijn behandeld, voelt zich na de medische ingreep weer vrij en kan weer een actief leven leiden, beweert de kliniek.

De belofte

De chirurgische ingreep werd meer dan twintig jaar geleden voor het eerst uitgevoerd door plastisch chirurgen in de Harvard Medical School in Boston en later in een kliniek in Cleveland, Ohio. Er zouden door deze operatie wereldwijd inmiddels vele duizenden mensen verlost zijn van hun hoofdpijn bij migraine, beweert de Revive-kliniek op haar website. ‘We gaan in onze eigen hoofdpijnkliniek aan de slag om patiënten met migraine te helpen‘, de belofte van de kliniek twee jaar geleden op haar Facebook-pagina. ‘Reken af met migraine en voel u weer vrij’, roept de kliniek op de vaste Facebook-pagina patiënten op. De Revive-kliniek rekent voor de chirurgische ingreep 5000 euro; deze kosten worden niet vergoed door de zorgverzekeraar omdat het hier een niet-reguliere behandeling betreft, vindt ook verzekeringsland.

Ruim 2,5 miljoen Nederlanders hebben migraine. Migraine-expert bij uitstek, Michel Ferrari, emeritus-hoogleraar neurologie van het LUMC, maakt zich boos over over de suggestie van de Revive-artsen dat met snijden migraine zou zijn aan te pakken. Hij schuwt daarbij de kwalificatie kwakzalverij niet. ‘Er is geen onafhankelijk, peer-reviewed gepubliceerd wetenschappelijk bewijs voor veiligheid en effectiviteit van deze behandeling’, schrijft Ferrari in een e-mail aan de webredactie. ‘Een botoxinjectie als voorspeller van de effectiviteit van de chirugische ingreep is bizar. De onderbouwing van de Revive-kliniek is gebaseerd op flutonderzoek. De kliniek voert desondanks al jaren deze ingreep uit maar heeft geen moeite gedaan om een degelijk, wetenschappelijk verantwoord onderzoek op te zetten en uit te voeren. Als hun behandeling zo goed is als ze beweren, waarom hebben ze dan nog steeds niet hierover gepubliceerd?’

Ferrari: ‘De kliniek wekt bij desperate patiënten valse hoop door onvolledig te zijn over de te verwachten effectiviteit. Bovendien vertellen de artsen migrainepatiënten niet dat er andere uitstekende, werkzame en veilige behandelingen zijn, wel wetenschappelijk onderbouwd: medicatie. De kliniek is gevraagd aan welke diagnostische criteria hun patiënten moesten voldoen voor een betrouwbare dagnose van migraine, de kliniek kon die niet benoemen.’

‘Foute boel’

Ferrari is niet de enige die meent dat de Revive-kliniek kwakzalverij bedrijft. Emeritus-hoogleraar neurologie Rien Vermeulen van het AMC en voormalig bestuurslid van de Vereniging tegen de Kwakzalverij hanteert in een e-mail dezelfde kwalificatie. ‘Foute boel’, voegt hij hieraan toe. Neuroloog Hans Carpay, directeur van The Migraine Clinic in Amsterdam is milder wat woordkeuze betreft maar zijn boodschap is dezelfde. ‘Er is geen serieus bewijs dat de chirurgische Revive-ingreep werkt, het gebruik van de aanduiding migraine is misplaatst.’

Ook Carpay is net als Ferrai een spil in neurologieland. Carpay is bestuurslid van de Nederlandse Hoofdpijnvereniging (NHV) en lid van de Vereniging van Nederlandse Hoofdpijncentra (VNHC) waarbij meer dan vijftig hoofdpijncentra zijn aangesloten. De VNHC heeft recentelijk een persbericht doen uitgaan onder de kop ‘Neurologen waarschuwen voor onvoldoende bewezen behandeling.’ De VNHC raadt de ingreep af vanwege het gebrek aan wetenschappelijk bewijs, er zijn geen betrouwbare studies waaruit blijkt dat deze operatie migraine kan verminderen. De bestaande onderzoeken zijn volgens de VNHC van zeer lage kwaliteit en bieden geen sluitend bewijs.

Bovendien is de snijaanpak van de Revive-kliniek onlogisch, schrijft de VNHC in haar persbericht en ook nog eens veel te duur. ‘Het is een halfuurtje werk, daar kun je toch geen 5000 euro voor vragen’, zegt Carpay. De neurologen maken er bezwaar tegen dat de aanduiding migraine als lokkertje wordt gebruikt om patiënten binnen te halen. ‘Migraine is een complexe, goed gedefinieerde chronische aanvalsgewijze hersenziekte die voor meer dan 50 procent erfelijk is en waarbij hoofdpijn één van de vele symptomen is. Het vrijleggen van een zenuw in het voorhoofd is een te simpele oplossing voor zo’n complex probleem. Het aanbieden van een behandeling zonder voldoende bewijs kan leiden tot valse hoop en teleurstelling’, aldus Carpay.

Soms worden botox-injecties wel gebruikt

Voor de volledigheid. Botox-injecties worden soms gebruikt bij de behandeling van chronische migraine om pijnsignalen te blokkeren, ook in de gespecialiseerde The Migraine Clinic van neuroloog Carpay in Amsterdam. Dit gebeurt volgens een strak wetenschappelijk onderbouwd behandelprotocol. De behandeling is regulier en wordt vergoed vanuit de basisverzekering.

KNO-arts Wilbert Boek van de Revive-kliniek laat e-mailvragen van de webredactie over waarom zijn kliniek het begrip migraine op haar website gebruikt, onbeantwoord. Het vreemde is dat Boek in het verleden heeft laten weten te beseffen dat zijn ingreep mogelijk hoofdpijn kan aanpakken maar geen migraine. Een raadsel waarom hij het woord migraine desondanks gebruikt om (wanhopige) patiënten zijn kliniek binnen te halen. KNO-arts Boek heeft niet echt de moeite genomen om zich te verdiepen in het fenomeen migraine. Zo heeft hij bijvoorbeeld nooit met migraine-hoogleraar Ferrari gesproken, een logische stap als je een nieuwe aanpak overweegt.

Is het een strijd tussen neurologen en plastisch chirurgen? In de VS, de bakermat van de chirurgische ingreep, doet zich iets vergelijkbaars voor. Ook daar ontraden neurologenverenigingen en hoofdpijnorganisaties de ingreep en vinden dat heil moet worden gezocht bij inmiddels een trits aan verschillende goed werkzame en veilige medicijnen. De American Society of Plastic Surgeons heeft daarentegen geen problemen met een chirurgische migraine- ingreep, tenminste als alle typen medicatie tot onvoldoende resultaat hebben geleid.