elNesa’s niet-voelbare stroompulsjes vertonen placebogedrag

‘Stressklachten, slaapproblemen, vermoeidheid of chronische pijn? Nesa-therapie (niet-invasieve neuromodulatie elektrotherapie) kan jou helpen!’ Deze aanprijzing is te lezen op de website van het netwerk NESAclinics, naar eigen zeggen ‘expert in het verhelpen van klachten aan het autonome zenuwstelsel.’ Een innovatieve behandeling, wetenschappelijk bewezen, is de claim. Het netwerk bestaat uit een dertigtal fysiotherapiepraktijken verspreid over het land.

Hun gemeenschappelijkheid is de aanschaf/lease van een Nesa Xsignal-apparaat bij Fyzzio, een apparaten-importeur in Vianen. Voor een Xsignal-apparaat moet al gauw 15.000 euro worden neergeteld. Het wonderapparaat geeft een laagfrequent, niet-voelbaar stroompje af dat via elektroden overal in het lichaam wonderen zou verrichten (microstroompjes van 0.1 tot 1 milliampère, frequentie van 1.14 tot 14.28 Herz). Importeur Fyzzio, operend in de fysiotherapie-markt, verkoopt naast echo-apparatuur vooral kwakspullen. Zo hebben we eerder geschreven over de claim van het bedrijf dat zijn shockwave-apparaat Alzheimer zou remmen. De kwalificatie ‘kliniek’ die Fyzzio hanteert voor zijn groep kopers/leasers is overdreven. Het betreft vaak niet meer dan een speciaal ingericht kamertje in de fysiopraktijk waar het Xsignal-apparaat staat en waar ‘deskundige Nesa-gecertificeerde fysiotherapeuten’ werken. Het certificaat is te halen bij NT-e, een onderdeel van Fyzzio dat cursussen verzorgt op het gebied van echografie, shockwave therapie, elektrolyse en Nesa-behandeling, op verschillend niveau (basis, gevorderd of expert) voor fysiotherapeuten, huisartsen en andere (para)medici.

NESAclinics is een nieuw verdienmodel, een lucratieve inkomstenbron, zo legt Fyzzio-directeur Ad Evers uit in een interview dat te vinden is op de website Fysoptima. Een Xsignal-apparaat vormt de basis voor een renderende fysiopraktijk, rekent distributeur Fyzzio voor. ‘Een winstgevende exploitatieformule (van 22 naar 70 euro winst per uur!)’, houdt het bedrijf potentiële kopers/huurders voor. ‘De behandelingen zijn geen fysiotherapie en worden privé betaald, met een tarief van € 95 per sessie. Na aftrek van loonkosten blijft er een royale marge van € 70 per behandeling over, in tegenstelling tot de € 20 bij reguliere fysiotherapie.’  De behandeling wordt niet vergoed door de zorgverzekeraar.
‘Vaak zijn werkgevers bereid de behandeling te betalen’, voegt het bedrijf hieraan toe.

Kassa.

Het apparaat is verbonden met totaal 24 elektroden, verdeeld over het lichaam. Op twee handschoenen zitten zes elektroden elk en op twee enkelbanden ook elk zes, zo luidt de beschrijving. Ze zouden zo het hele lichaam bestrijken. ‘Zo worden 24 ingangsbanen gelijktijdig gestimuleerd’, is de onbegrijpelijke toelichting. Ingangsbanen? Contactpunten? Verder is er een elektrode (nummer 25) ergens in de nek (aarding) vastgeplakt. Deze wordt om onduidelijke reden aangeduid als richtingselektrode alsof het ding stroompjes in een gewenste richting zou sturen. Op de website van een Spaanse fysiotherapiepraktijk is wat meer te zien over de elektrodenhuishouding. Het is een raadsel hoe ze stroompjes selectief op de gewenste orgaan- en spierplaatsen krijgen.

Microstromen

Niet-invasieve neuromodulatie is de aanduiding die het bedrijf voor de behandeling gebruikt, gelardeerd met de tekst: ‘De microstromen worden toegepast via gebieden van de huid met een lage impedantie om het autonome zenuwstelsel te reguleren. Klinisch gevalideerd, biedt het significante resultaten in een breed scala van behandelingen, waarbij bewezen effectiviteit zonder nadelige bijwerkingen wordt gegarandeerd.’

‘Subtiele elektrische signalen helpen het lichaam – het autonome zenuwstelsel, om precies te zijn, red. – weer in een natuurlijke evenwichtstoestand te komen waardoor klachten als stress, angst en burn-out, slaapproblemen, chronische vermoeidheid, chronische pijn en een overactieve blaas worden aangepakt’, legt fysiotherapeute Nancy van der Hoek uit op haar website. Ze is eigenaar van een fysiopraktijk in Zevenhuizen, in de Zuid-Hollandse gemeente Zuidplas en heeft een Nesa-wonderapparaat aangeschaft of geleased. Haar praktijk mag zich dus NESAclinic noemen. Op haar website heeft ze een lijst van gezondheidsclaims gezet. Van der Hoek is Nesa-docente bij het eerdergenoemde Fyzzio-cursusbedrijf NT-e. Haar zenuw-, fitness- & fysiotherapiecentrum grossiert in meer onbewezen kwakbehandelingen zoals craniosacraal- en shockwavetherapie, dry needling en taping.

Het is bij Nicole Brouwers, een andere Nesa-docente, van hetzelfde laken een pak. Fysiotherapeuten die zich aansluiten bij het Nesa-concept van Fyzzio hebben kennelijk een hang naar kwakzalverij. De praktijk Beweeg Expertise in Oosterhout waar Brouwers werkt, doet naast reguliere fysiotherapie aan dry needling, schockwave-therapie, manuele therapie en EPTE (Percutane Elektrolyse Therapie).

In de zomer van dit jaar is in Nederweert de eerste Nesa-kliniek geopend die, zo is de belofte, ‘volledig in het teken staat van het autonome zenuwstelsel en het behandelen van problematiek die hieraan gelinkt is.’ De kliniek is een vestiging van Fysio Ospel, een fysiotherapiepraktijk in het nabijgelegen Limburgse Ospel waar ze ook niet vies zijn van kwakbehandelingen als dry needling, manueel therapie, medical taping en shockwave. Op twee gevels van de nieuwe praktijk in Nederweert staat in grote chocoladeletters NESAclinics. En daaronder in wat kleinere letters: ‘Rust in je hoofd, kracht in je lijf’. De kliniek focust zich op niet-invasieve neuromodulatie therapie, X-Signal-apparaten vormen de basis, lezen we op de Fyzzio-website. De wonderapparaten staan er in twee Nesa-boxen.

Apparaat

Het Nesa-apparaat (neurostimulatie van de zenuwen) is ontwikkeld door het Spaans bedrijf NESA World in San Sebastian dat naar eigen zeggen honderden apparaten over de hele wereld heeft afgezet. De behandeling is bewezen effectief in de praktijk, is de kwalificatie die Fyzzio-directeur Ad Evers gebruikt in een interview. Of te wel, er is alleen anekdotisch bewijs. Hij voegt hier aan toe, ingefluisterd door de Spaanse producent: ‘Diverse studies zijn momenteel lopend om de effectiviteit die we dagelijks zien verder aan te tonen.’

Nu iets over de geclaimde wetenschappelijke onderbouwing. De zoekmachine van PubMed geeft een tiental hits op ‘neuromodulation nesa’. De meeste recente publicatie betreft een Spaans onderzoek naar het effect van een Nesa-behandeling bij een overactieve blaas. Een twintigtal vrouwen – van 38 tot 85 jaar – heeft vijf weken achtereen twee keer per week een uurtje aan de elektroden van het Nesa-wonderapparaat gehangen; in totaal tien behandelingen. En om het ingewikkeld en moeilijk interpreteerbaar te maken, kregen de vrouwen elke sessie verschillende stroomstootjes en frequenties te verwerken, ook weer telkens een kwartiertje en ook nog eens met de stuurelektrode op een andere plaats tussen de eerste of de laatste nekwervels.

Het idee erachter: met een frequentie van 3.85–7.69 Hz is het centrale zenuwstelsel te bereiken, met een frequentie van 1.14–1.96 Hz buik en rug en met een frequentie van 1.92–14.29 Hz de spiertonus. Een plausibel mechanisme achter deze specifieke keuzes is er niet. De auteurs menen op basis van vragenlijsten enige verbetering in de plasactiviteit van de vrouwen te kunnen constateren. Ze waarschuwen in hun conclusie dat de resultaten voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden. Zo is er geen gebruik gemaakt van een logboek voor het (uurlijks/dagelijks) bijhouden van objectieve plasdata, leggen ze hun twijfel uit: kortom in de prullenbak dit onderzoek.

Mankementen

Ook andere Nesa-onderzoeken die in PubMed te vinden zijn, vertonen vergelijkbare mankementen met als belangrijkste punten van kritiek: erg kleine groepen, vaak ontbreekt een controlegroep. Verder is de onderzoeksperiode erg kort, enkele weken. De onderzoeken zijn bovendien met moeilijk definieerbare groepen, met al even moeilijk definieerbare aandoeningen (slaapproblemen): een studie is uitgevoerd met patiënten met dementie, een studie met kinderen (2 tot 16 jaar) met een verstandelijke handicap, een studie met kinderen (4- 18 jaar) met autisme en een met basketballspelers. Wat onderzoekers menen te zien, is vermoedelijk placebo.

Niet onvermeld mag blijven dat alle studies zijn uitgevoerd door Spaanse fysiotherapeuten die bijna allemaal werkzaam zijn aan de University of Las Palmas op Gran Canaria, therapeuten die de wereld over trekken om Nesa-cursussen te geven. Er zijn geen andere onafhankelijke onderzoeksgroepen die zich hebben gestort op de effectiviteit van neuromodulatie. Nesa is een Spaanse aangelegenheid. De claim van importeur Fyzzio dat Nesa wetenschappelijk bewezen zou zijn, is onzin. De kwalificatie kwakzalverij is meer op zijn plaats. De Spaanse onderzoekers uit Las Palmas stellen echter op basis van hun nietszeggende onderzoeksresultaten: ‘The pilot study has opened a new avenue for future research.’

Het Nesa-apparaat toont veel gelijkenis met TENS-apparatuur (transcutane-elektrische-neurostimulatie) die in enkele ziekenhuizen wordt ingezet bij ernstige pijnbestrijding. Het universiteitsziekenhuis in Groningen, UMCG, legt het zo uit: ‘Met een TENS-apparaat geven we de zenuwen via de huid zwakke elektrische stroompjes. Dit blokkeert de pijnprikkel. Dit kan ervoor zorgen dat u minder pijn voelt.’

In PubMed zijn veel artikelen te vinden over TENS in relatie tot pijnbestrijding, de onderbouwing ervan is echter weinig overtuigend, concludeert de meeste recente Cochrane-analyse, bijgewerkt in 2019. Een rammelende, wankele bewijsvoering, concludeerde Skespis al een paar jaar daarvoor.

Het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) heeft bepaald wat er onder fysiotherapie valt (de effectiviteit is onderbouwd) en wat niet. In de KNGF-beroepsstandaard staat:

Niet: acupunctuur, artrokinesiologie, B-E-St apparatuur, Bowentherapie, chiropractie, craniosacraal therapie, dierfysiotherapie, eMRS, haptotherapie, medical taping bij hooikoorts, osteopathie, Physio Acoustic Sound therapie, viscerale manuele mobilisaties.

Wel: Blood Flow Restriction Training, Dry needling, Shockwave-therapie.

TENS en ook nesa worden niet genoemd. Vreemd genoeg vindt de KNFG shockwave-therapie en dry needling wel (serieuze?) fysiotherapie, terwijl voor beide behandelingen weinig tot geen wetenschappelijk bewijs is voor enige effectiviteit, zo is te lezen in de behandelrichtlijnen van de Federatie voor Medisch Specialisten (FMS) voor een veel voorkomende knieblessure (peesproblemen).