Maandblad 15 oktober 1881, jaargang 1, nummer 10

Een kwakzalver genaamd Berend Haitzema Enema, een hulpapotheker opererend onder de naam Berend Enema Hartzema, verkocht een middel tegen reumatiek en jicht. Een analyse door een opmerkelijke man toonde aan dat het niets bijzonders was.

email E-mail

‘Door de rechtbank werd het onderzoek van het mengsel opgedragen aan de heeren professoren J.W. Gunning en J.H. van ’t Hoff te Amsterdam zijn tot het resultaat gekomen dat de hoofdbestanddelen zijn salicylzuur en een ijzerverbinding.’ In die tijd werd salicylzuur regelmatig door artsen voorgeschreven, maar dit middel werd voor een veelvoud verkocht van wat een eerlijke apotheker zou rekenen.

De dader was een schavuit die er al een paar cel had opzitten, onder andere wegens ‘chemische geldsnoeierij’ (zilver winnen door rijskdaalders met salpeterzuur te bewerken) en oplichterij met ondergewicht aan kinine.

Maar de behulpzame chemicus die de rechtbank bijstond was niemand minder dan degeen die de eerste Nobelprijswinnaar in de Scheikunde (1901) zou worden. Hij was toen al behoorlijk bekend door zijn ontdekking van de stereochemie.

local_offer Hartzema

local_offer j.h. van 't hoff

de Webredactie

Gerelateerde artikelen

Kwakzalver Anne Eißfeller bij BOOS met de billen bloot

artikelen - 01 mei 2026

In een onthullende aflevering van BOOS, wordt Anne Eißfeller als een kwakzalver ontmaskerd. Zij adviseert kankerpatienten dat ze geen chemo nodig hebben en raadt in plaats daarvan allerlei alternatieve therapieën aan.

Lees meer east

Joe Dispenza is een kwakzalver, geen wonderdokter

artikelen - 01 mei 2026

Chakra-charlatan Joe Dispenza heeft een miljoenenimperium gebouwd op het pseudowetenschappelijke evangelie dat je jezelf kunt genezen met je gedachten. Een column van Adriaan ter Braack (Sjamadriaan) in Trouw.

Lees meer east