Encyclopedie: Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR)

Uit: Tussen Waarheid en Waanzin: een encyclopedie der pseudo-wetenschappen
(Engels: ongevoelig maken en herverwerking door oogbewegingen) Een vorm van *psychotherapie waarbij trauma's in uiterst korte tijd zouden kunnen worden genezen, door middel van het gecontroleerd bewegen met de ogen.
Door: Van de Webredactie | Geplaatst: 30 apr 2009 | Laatste Wijziging: 16 aug 2016

EMDR werd in 1989 gelanceerd door de Amerikaanse therapeute Francine Shapiro. Het was volgens haar bij uitstek geschikt voor de behandeling van het Posttraumatisch Stresssyndroom (PTSS), een syndroom veroorzaakt door traumatische ervaringen en vooral gekenmerkt door dwangmatige herinneringen en slaapstoornissen. De cliënt moet zich de traumatische gebeurtenis voor de geest halen en daarbij aangeven (op een mentale schaal van 0 tot 10) hoe bang hij of zij is. Daarnaast moeten de cliënten op een schaal van 0 tot 8 aangeven hoe zeker ze ervan zijn dat ze over hun trauma heen zullen komen. Hierna beweegt de therapeut zijn vinger zo'n 12 (of meer) keren heen en weer voor de ogen van de cliënt en deze moet de vinger volgen. Daarna moeten ze de herinnering 'wegstoppen', diep zuchten, en een nieuwe 'angstmeting' uitvoeren.

De resultaten met deze techniek (die wat lijkt op de manier waarop *Braid zijn patiënten hypnotiseerde, namelijk door ze naar een slingerend horloge te laten kijken) zouden geweldig zijn. EMDR-therapeuten houden vol dat PTSS zo in een paar sessies te genezen is, en zij passen de techniek ook toe (naar eigen zeggen: met groot succes) bij een scala van andere psychische klachten. Gedegen onderzoek naar deze therapie is echter schaars. (In Shapiro's onderzoek werden alle regels voor deugdelijk onderzoek met voeten getreden.) Het is niet duidelijk of EMDR bij PTSS effectiever is dan de 'beproefde' methode van imaginary exposure, waarbij de cliënt geregeld moet proberen zich de traumatische gebeurtenissen voor de geest te halen, en of het eigenlijk niet gewoon hetzelfde is. Shapiro heeft een volgens haar prima verklaring waarom het werkt: als het getraumatiseerde systeem op de correcte manier gekatalyseerd en in een dynamische toestand gehandhaafd wordt door EMDR, dan transmuteert het de informatie naar een toestand van therapeutisch geëigende resolutie. Het wonderlijke is dat Shapiro tegelijkertijd gelooft dat EMDR werkt omdat de oogbewegingen lijken op die van remslaap, en dat dezelfde effecten bereikt kunnen worden met geluidssignalen en beurtelings op de ene en de andere knie kloppen. Andere theoretici vermoeden dat het heen en weer gaan van de ogen de communicatie tussen de hersenhelften sterk verbetert. Het is niet duidelijk waarom het bijwonen van een tenniswedstrijd of het lezen van een roman dan niet net zo heilzaam zou zijn.

Medio 1997 waren er meer dan 20.000 EMDR-therapeuten in de hele wereld. Onderzoek van na 1995 laat zien dat EMDR hooguit de patiënt doet zeggen zich beter te voelen, maar dat meer objectieve maten geen verschil aangeven met vergelijkbare standaardbehandelingen, en dat bijvoorbeeld angst voor spinnen met EMDR zelfs minder goed overgaat. Kortom, de claims van Shapiro dat het om een fantastische doorbraak gaat, lijken zwaar overdreven. Sommige EMDR-therapeuten voeren aan dat hoe dan ook EMDR in minder sessies resultaat boekt, en dat angst voor spinnen (gemakkelijk met echte spinnen te behandelen) iets anders is dan angst voor verstikking of PTSS ten gevolge van verkrachting. De discussies zijn nog gaande.

Literatuur
Broeke, E. ten, en A. de Jongh, 'EMDR; ''gewoon'' imaginaire exposure?', De Psycholoog 1995, november.
Lilienfeld, S.O., 'EMDR treatment; less than meets the eye?', Skeptical Inquirer 1996, vol. 20 (1), p. 25-31; reacties vol. 20 (3), p. 56-57.

Uit: Tussen Waarheid en Waanzin: een encyclopedie der pseudo-wetenschappen, door Marcel Hulspas en Jan Willem Nienhuys (vierde herziene druk, De Geus, 2002).

Naschrift augustus 2009

De Skeptic Dictionary heeft eveneens een item over EMDR.
In Nederland is een EMDR-vereniging, die ruim 250 adressen van therapeuten van de vereniging geeft, onder wie ook Ten Broeke en De Jongh van het geciteerde artikel. Er bevinden 10 artsen onder de therapeuten van de vereniging. Buiten de vereniging om wordt ook ge-EMDR'd, zo zijn er vijf alternatief werkende artsen die deze methode ook toepassen.

 

Het artikel van Nanninga over EMDR, getiteld 'Een doorn in het oog' (het omslagartikel van Skepter 17.1) wordt warm aanbevolen, evenals een korter artikel over allerhande 'krachtige' tovertherapieën.

 



 

Lees ook